Manchester United manager ropui Sir Alex Ferguson chuan kum upat hnua thluak lam natna (dementia) neih a hlauhthawn thu leh, a nupui boral ta Cathy a hriatreng dante chu inkawmna an neihah a sawichhuak. Kum 84 mi hian kum 95 thleng dam boxer hlui Jake LaMotta chu entawntlak ber pakhatah a ngaih thu a sawi lang bawk a ni.
Manager ropui tak ni a trophy tam tak a chawi hma khan, kum 1950 leh 1960 chho vel khan Scotland-ah Sir Alex hian kum 17 chhung zet professional footballer angin hun a lo hmang tawh a ni. Kha tih lai hun khan football hi savun khawng leh rit tak hmanga khelh ṭhin a ni a, tun hnaia zirchiannaten an tarlan danin ball tauh ngun leh kum upat hnua thluak lam buaina dementia neih hian inzawmna thuk tak a nei a ni.
Footballer hlui eng emaw zatin he natna hi an lo vei tawh a, Ferguson pawhin he thluak lam buaina hi amahah a thleng ve mai ang tih a hlauhthawn thu a pha lo a ni. The Observer hnenah heti hian a sawi: "Kei pawhin ka hlau ve khawp mai, a chhan chu ball ka tauh hnem thei em em a. Footballer zawng zawng khan an ti vek ṭhin. Dementia hi puitling upa lam tan chuan chona lian tak a ni a, i ngaihtuah lo thei lo a ni. Ka inhrilh ve fo ṭhin chu, 'Kum 84 ka ni tawh a [nui chungin]. Kum 85 ka tlin chhoh theih chuan ka ṭha tawk viau ang,' tiin."
He natna hi a hlat lo hle bawk a, a unaupa Martin-a ngei pawhin tun dinhmunah he natna hi a tuar mek a ni. A unaupa chungchang sawiin Sir Alex chuan, "Min la hria a, chu chu thil lawmawm tak a ni," a ti. Martin-a dinhmun avang hian United manager hlui hian Glasgow-ah in leh lo a lei thar phah hial a, a unaupa hnaiha a awm theih nan leh a nupui Cathy-i thlan leh hriatrengna hmunte ṭha taka enkawl a nih theih nan a ni.
Sir Alex hian a nupui duhtak Cathy a chan aṭangin kum eng emaw zat a liam tawh a, a managerial career chhung zawnga a nupui ṭhatna leh a mizia a lo ngainat em em ṭhinte chu duat takin a sawichhuak a ni. "Kum 59 chu hun rei tak a ni. Cathy kha Pathian ṭih mi tak a ni a, nupui leh nu nih kha a inngaihpawimawh ber a ni ṭhin. Manager ka nihna kawngah ka nunah a inrawlh ve ngai lo. A chhan chu ka hna a ni tih a hriat chian em avangin a sawisel ngai lo bawk. Nupui ṭha tak a ni a, kan fapate tan pawh nu ropui tak a ni.
"Mihring mize chik thiam tak a ni a, ka bula inhnaih tumte lakah a fimkhur em em ṭhin. Inrinni zingah kan innei a, chawhnu lamah match ka khel nghal zui mai a ni," tiin a sawi.
Sir Alex hian vantlang hmaah thu a sawi khat hle a, mahse a hma pawhin dementia chungchang hi a lo sawi tawh ṭhin a, quiz chhan ṭhinna hian a thluak a tihfim reng theih nan a puih thu a sawi bawk. "Lehkhabu ka chhiar nasa a, quiz ka chhang nasa hle a, hei hian min puiin ka hria. YouTube-ah zawhna 100 awmna quiz ka en ṭhin a, zaa 70 (70%) ka tlin loh chuan buaina ka nei ṭan tih ka inhre mai ṭhin," a ti.
Kum 2018 khan Sir Alex hian thluakah thisen chhuak (brain haemorrhage) neiin hmanhmawh taka zai a lo tawk tawh a. He a tawnhriat hi a lehkhabu thar tur 'Games of My Life' tlangzarh a nih dawna a sawichhuah a ni a, he lehkhabuah hian a career-a match pawimawh zual 21 a thlir kir a ni.
A dam chhoh dan sawiin BBC Breakfast hnenah: "Ka aw ka hloh a, ka ṭawng thei lo a. Kha kha hun hlauhawm tak a ni. Ka tute min rawn kan lai khan ka ṭawng chhuak thei lo a. Chumi hnuah therapist min rawn pe a, ani chuan savate hming, ran hming leh luipui hmingte min ziaktir ṭan a. Chutiang chuan ka aw a rawn let leh ta a ni," tiin a sawi.
Zai a nih aṭanga thla li hnuah Old Trafford-ah a kir leh a, mipui lawmna nasa tak dawng mah se, a hma lam zawng khan hlauhnain a khat tih a sawi chhuak bawk. "Ka hlau takzet a ni. Ka hahdam e tih theih ka chak hle a, mahse ka hahdam lo. Ka nupui pawh ka bulah a awm a, a ṭap ṭep a ni. Kan ṭhut hnu khan, 'A va ropui em' tiin a sawi," tiin a sawi chhuak bawk a ni.